نکته 159 کتاب هایی که در موضوعِ غیبت نوشته شده است (1)

در یک نگاهِ کلّی می توان کتاب هایی را که در خصوصِ موضوعِ غیبت نگاشته شده به لحاظِ تاریخِ نگارشِ آنها، به سه گروه تقسیم کرد:

الف) آنچه که در طولِ زندگیِ یازده امام علیهم السلام تا هنگام شهادت امام عسکری علیه السلام [260 ه. ق] نوشته شده است.

ب و ج) آنچه که در فاصله غیبت صغری و غیبت کبری [329-260 ه. ق و از آغاز غیبت کبری [بعد از 329 ه. ق تاکنون نگارش یافته است.

الف) اصحاب و شاگردانِ ائمّه علیهم السلام در طولِ زندگی یازده امام، در حدودِ چهارصد کتاب نوشته اند که به اصول چهارصدگانه [الاصول الاربعماه(1)] مشهورند، این اصول و نوشته ها در قرونِ بعدی [چهارم و پنجم ، اساسِ جوامع روایی شیعه را تشکیل می دادند. در برخی از این آثار و نوشته ها، با نقلِ احادیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام پیرامون غیبت امام مهدی - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - بحث و گفت و گو شده است.به عنوان نمونه از کتاب هایِ امامیه، می توان به دو کتابِ الملاحم و القائم (عج) از علی بن مهزیار(2) [وکیل امام نهم و دهم و المشیخه از حسن بن محبوب(3) [224 ه. ق و الغیبه اثرِ فضل بن شاذان(4) اشاره نمود.

منبع: هزار و یک نکته  پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

پي نوشت ها:

1.ر.ک: الذریعه الی تصانیف الشیعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی 2 : 167-125؛ کلیات فی علم الرجال جعفر سبحانی: 468-465؛ المبادی العامه للفقه الجعفری، هاشم معروف حسینی : 76-72.

2. علی بن مهزیار اهوازی، دستیار نزدیک امام نهم علیه السلام بود. امام جوادعلیه السلام او را به عنوانِ نماینده خود در اهواز منصوب کرد و در دورانِ امامت امام دهم علیه السلام همچنان این وظیفه را عهده دار بود. در دو کتابِ او [الملاحم و القائم ، غیبتِ امام و قیامِ او با شمشیر مورد بحث قرار می گیرد.

ر.ک: رجال للنّجاشی : 191 و الفهرست للشّیخ الطوسی : 226.

از این رو، بینِ سال های 329-260 دو پسرش: ابراهیم و محمّد، وکلایِ امام دوازدهم در اهواز شدند. مرحوم کلینی رحمه الله و صدوق رحمه الله به استنادِ نوشته آنها اطّلاعاتِ مهمّی را درباره روش هایِ ارتباطی مورد استفاده در فعالیت هایِ مخفیِ امامیه می دهند.

3. حسن بن محبوب سراد، در این اثرِ خود در موضوعِ غیبت، چندین حکایت را که اغلب به امامان منسوب است ثبت می کند. این اثر از بین رفته ولی نقل قول هایی از آن در مآخذ موجود امامیه در دست است.

4.فضل ابن شاذان نیشابوری که یکی از علمای معروفِ امامیه بود، موردِ احترام و تکریمِ امام یازدهم علیه السلام قرار داشت، وی کتابی تحتِ عنوانِ الغیبه گردآوری نمود. ر.ک : منتخب الاثر : 467.

از آنجا که فضل بن شاذان، پس از دو ماه از رحلتِ امام عسکری علیه السلام در سالِ 260 هجری قمری درگذشته است، اهمیتِ اثرِ او در احادیثی که نقل می کند و امام دوازدهم را قائم می داند، نهفته شده است. بسیاری از نویسندگانِ بعدی همچون شیخ طوسی در کتابِ الغیبه بر کتابِ فضل بن شاذان تکیه کرده اند. بهاء الدین تیلی [790 ه.ق نیز اثری تحتِ عنوانِ الغیبه با تلخیص اثرِ فضل بن شاذان گردآوری کرده است. ر.ک: الذریعه 20 : 201.

علی رغم آن که اثرِ فضل بن شاذان از بین رفته است، لکن به نظر می رسد آثاری مانندِ کفایه المهدی فی معرفه المهدی، نوشته میرلوحی متوفّایِ قرن دوازدهم هجری قمری، و کشف الاستار از میرزا حسین نوری [1320هق] رونویسیِ این اثر باشند. ر.ک : الذریعه 16 : 82 و منتخب الاثر : 467.

دسته بندی