نام کتاب: گفتمان جهانی مهدویت و آینده بشر

نویسنده: قنبرعلی صمدی

ناشر: مسجد مقدس جمکران

سال انتشار: 1394

نوبت چاپ: اول

قیمت: 14580 تومان

تعداد صفحه: 324

شابک:  9789649733784

زبان کتاب:  فارسی

نوع جلد: معمولی

 

گفتمان جهانی مهدویت، اندیشه فرجام شناسانه ای اسلامی با رویکرد گفتمانی است که به تبیین فرایند تحولات آینده بر پایه اصول، اهداف و کارکردهای نظریه قرآنی مهدویت می پردازد و با فراخواندن انسان معاصر به ارزش های متعالی و تمدّن ساز دین، رویکرد فراگیر به گفتمان مهدویت را ضامن سعادت و نجات بشر و نوید بخش ظهور منجی موعود (عج) برای تحقق جامعه آرمانی می داند.
این کتاب در سه بخش به بررسی این موضوع پرداخته است. در بخش نخست کتاب به تبیین اصطلاحات معطوف به آینده و تشابهات و تفاوت های آن پرداخته شده است، در بخش دوم با نگاه مقایسه ای به بررسی آینده بشر از در تئوری های فرجام شناسانه مکاتب بشری و آینده نگری اسلامی مبتنی بر اندیشه مهدویت پرداخته شده است و در بخش سوم مبانی، ویژگی ها و کار کردهای گفتمان جهانی مهدویت، مورد توجه قرار گرفته است.

در خصوص اعتقاد به مهدویت و ظهور منجی جهانی دو هدف را می‌توان بررسی كرد: اوّل هدف عملی‌ كه بر این باور مترتّب است؛ یعنی اگر به ظهور مهدی اعتقاد داشته باشیم، چه كار باید بكنیم. دسته دوم اهدافی است كه به لحاظ نظری و گرایشی بر این اعتقاد مترتّب است كه به این لحاظ می‌تواند پاسخی دیگر به چرایی بحث انتظار باشد؛ یعنی باید منتظر بود؛ زیرا انتظار واقعی این اهداف را در جان آدمی به ارمغان می‌آورد كه این‌جا به برخی از مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌كنیم:

1. تحقّق خوف و رجای معقول در تمام تلاش‌های اجتماعی

1 ـ 1. رجای معقول (خوش‌بینی به آینده بشر)

درباره آینده بشر نظرات مختلف است. برخی می‌گویند شر و فساد و بدبختی، لازمه لاینفك حیات بشری است و لذا زندگی بی‌ارزش است و عاقلانه‌ترین كارها خاتمه دادن به حیات و زندگی است. برخی هم معتقدند: بشر در اثر پیشرفت حیرت‌‌آور تكنیك و ذخیره كردن انبارهای وحشتناك وسایل تخریبی، به مرحله‌ای رسیده كه بیش از یك گام با گوری كه با دست خود كنده فاصله ندارد؛ در حالی كه در منظر ما، ریشه فسادها و تباهی‌ها نقص روحی و معنوی انسان است. انسان هنوز دوره جوانی و ناپختگی را طی می‌كند و خشم و شهوت بر او و عقلش حاكم است. انسان بالفطره در راه تكامل فكری و اخلاقی و معنوی پیش می‌رود. نه شر و فساد لازم لاینفك طبیعت بشر است و نه جبر تمدّن، فاجعه خودكشی دسته جمعی را پیش خواهد آورد؛ بلكه جریان مبارزه حقّ و باطل ادامه می‌یابد و جلو می‌رود تا آن‌جا كه در نهایت منجر به حكومت عدل حضرت مهدی(عج) خواهد شد و چنین نیست كه زحمات اصلاحگران به سرانجام نرسد.

انسان در حالت عادی وقتی فراوانی ظلم و فساد و غلبه ظاهری ظالمان را در جهان می‌بیند، گاه با خود می‌اندیشد كه آیا می‌توانیم در مقابل این موج عظیم كاری از پیش ببریم و وعده ظهور به ما می‌گوید كه همه كارهای شما به سرانجام می‌رسد: وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یرِثُهَا عِبَادِی الصَّالِحُونَ (انبیا (21)

1 ـ 2. خوف معقول ( امید واهی نداشتن به تلاش‌های خود)

وعده منجی جهان در عین حال به ما می‌گوید كه به تلاش‌های خودتان فی نفسه امید نامحدود نداشته باشید؛ یعنی از خودتان انتظار نداشته باشید كه كلّ عالم را به تنهایی اصلاح كنید. اقدامات شما شرط لازم برای اصلاح جهانی است؛ امّا شرط كافی نیست؛ یعنی خلاصه جامعه بشری در سیر تكاملی‌اش از مهدی بی‌نیاز نخواهد بود.

2. توجّه به كیفیت به جای توجّه به كمیت

در تلاش‌های اجتماعی آن‌چه مهم است، تقویت فرهنگی و معنوی جبهه حق است كه این اقدام كیفی است، نه كمّی؛ یعنی آن‌چه مقدّمه ظهور است این نیست كه به لحاظ شناسنامه‌ای تعداد مسلمانان یا شیعیان افزایش یابد؛ بلكه آن‌چه اولویت بیش‌تری دارد، این است كه انسان‌ها تشنه حقیقت و عدالت شوند؛ پس تعداد یاران اوّلیه و اصلی حضرت شاید كم باشد؛ امّا چنان‌كه گفتیم، به لحاظ كیفیت در زمره برترین انسان‌هایند كه هر یك می‌تواند انقلابی در جان‌ها ایجاد كند. به تعبیر یكی از بزرگان، یاران مهدی(عج) اشخاصی از سنخ امام خمینی(ره) یا بالاتر از او خواهند بود. در واقع این‌كه خوبان هم باید به نهایت كار خود برسند، تاكید مهمّی است بر این‌كه بیش از كمّیت به كیفیت باید اندیشید.

هدف انتظار در روایات

ما در بحث انتظار مستقیماً به سراغ متون اصلى اسلامى رفته و لحن گوناگون روایاتى را كه روى مسأله «انتظار» تأكید مى ‏كند مورد بررسى قرار مى ‏دهیم تا از هدف اصلى آگاه شویم. اكنون با دقّت به این چند روایات توجّه كنید!

كسى از امام صادق علیه السلام پرسید چه مى ‏گویید درباره كسى كه داراى ولایت امامان است؛ و انتظار ظهور حكومت حق را مى ‏كشد و در این حال از دنیا مى ‏رود؟ امام علیه السلام در پاسخ فرمود:

هو بمنزلة من كان مع القائم فى فسطاطه- ثمّ سكت هنیئه‏- ثمّ قال هو كمن كان مع رسول اللّه صلى الله علیه و آله و سلم؛ او همانند كسى است كه با رهبر این انقلاب در خیمه او (ستاد ارتش او) بوده باشد- سپس كمى سكوت كرد- و فرمود مانند كسى است كه با پیامبر اسلام (در مبارزاتش) همراه بوده است.

این مضمون در روایات زیادى با تعبیرات مختلفى نقل شده است:

در بعضى «بمنزلة الضّارب بسیفه فى سبیل اللّه؛ همانند شمشیر زنى در راه خدا».

و در بعضى دیگر «كمن قارع مع رسول اللّه بسیفه؛ همانند كسى است كه در خدمت پیامبر با شمشیر بر مغز دشمن بكوبد.»

در بعضى دیگر «بمنزلة من كان قاعداً تحت لواء القائم؛ همانند كسى است كه زیر پرچم قائم بوده باشد.»

و در بعضى دیگر «بمنزلة المجاهد بین یدى رسول اللّه؛ همانند كسى است كه پیش روى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم جهاد كند.»

و در بعضى دیگر «بمنزلة من استشهد مع رسول اللّه صلى الله علیه و آله و سلم؛ همانند كسى است كه با پیامبر شهید شود.»

این تشبیهات كه در مورد انتظار ظهور حضرت مهدى (عج) در این روایات وارد شده بسیار پر معنى و روشنگر این واقعیّت است كه یك نوع رابطه و تشابه در میان مسأله «انتظار» و «جهاد» و مبارزه با دشمن، در آخرین شكل خود، وجود دارد. (دقّت كنید!)

در روایات متعدّدى نیز انتظار چنین حكومتى را داشتن، به عنوان‏  بالاترین عبادت معرفى شده است. این مضمون در بعضى از احادیث، از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم و در بعضى از حضرت على علیه السلام نقل شده است؛ از جمله در حدیثى مى‏ خوانیم كه پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:

«افضل اعمال امّتى انتظار الفرج من اللّه عزّوجلّ؛ بالاترین اعمال امّت من انتظار فرج از ناحیه خدا كشیدن است.
و در حدیث دیگرى از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم مى ‏خوانیم:

«افضل العبادة انتظار الفرج»

این حدیث اعم از این كه انتظار فرج را به معنى وسیع كلمه بدانیم، و یا به مفهوم خاص یعنى انتظار ظهور مصلح جهانى باشد، اهمّیّت انتظار را در مورد بحث ما روشن مى ‏سازد. این تعبیرات همگى حاكى از این است كه انتظار چنان انقلابى همیشه توأم با یك جهاد وسیع دامنه‏ دار است.

و اگر اعتقاد و انتظار حكومت جهانى مهدى به صورت ریشه‏ دار حلول كند، سرچشمه دو رشته اعمال دامنه دار خواهد شد (زیرا اعتقادات سطحى ممكن است اثر آن از گفتار و سخن تجاوز نكند امّا اعتقادات عمیق همیشه آثار عملى گسترده ‏اى به دنبال خواهد داشت)؛ این دو رشته اعمال عبارتند از:

ترك هرگونه همكارى و هماهنگى با عوامل ظلم و فساد، و حتّى مبارزه و درگیرى با آنها از یك سو؛ و خودسازى و خودیارى و جلب‏ آمادگی هاى جسمى و روحى و مادّى و معنوى براى شكل گرفتن آن حكومت واحد جهانى و مردمى، از سوى دیگر.

و خوب كه دقّت كنیم مى‏ بینیم هر دو قسمت آن كاملًا سازنده و عامل تحرّك و آگاهى و بیدارى است.

با توجّه به مفهوم اصلى «انتظار»، معنى روایات متعدّدى كه درباره پاداش و نتیجه كار منتظران نقل شده بخوبى درك مى‏ شود.

اكنون مى ‏فهمیم چرا منتظران واقعى گاهى همانند كسانى شمرده شده‏ اند كه در خیمه حضرت مهدى علیه السلام یا زیر پرچم او است، یا كسى كه در راه خدا شمشیر مى ‏زند یا به خون آغشته شده یا شهید گشته است.

انتظار سازنده و پویا، انتظاری است که فرد و جامعه را به تحرک، سازندگی و تعهدآفرینی وادار کند و امروزش را نسبت به گذشته اش بهتر کند. این انتظار بسیار مثبت است. گو اینکه در مکتب اسلام، کسی که دو روزش مساوی باشد مغبون شمرده شده و کسی که روز بعدش نسبت به روز قبل بدتر باشد ملعون و مطرود است.
پیشوایان دینی گفته اند کسی که آینده خود را بهتر از گذشته نبیند، مرگ او بدتر از زندگی است. حال با چنین فرهنگی، افراد جامعه ای که بخواهند برای گسترش عدل به پا خیزند و آن را جایگزین محرومیت ها، تجاوز و ستم کنند، باید تلاش بی وقفه ای داشته باشند.
امام رضا (علیه السلام) در حدیثی تحقق انتظار فرج را این طور تبیین می کند: انتظار فرج نزد ما پایداری و مقاومت در برابر دشمنی ها و ستم ها و مصاحبت زیبا با همسایگان، اعطای خوبی ها به همگان، پند دادن به دیگران و نصیحت و مهربانی نسبت به انسان های مومن است. چنین انتظاری افضل اعمال است.
اساساً در این روایت معصوم (علیه السلام) این مطلب که به راستی باید انتظار پویا، سازنده و مستمر با آگاهی و شناخت باشد، به خوبی مشهود است.
انتظار صحیح و سازنده «بهترین عمل نزد خداوند» و «با فضیلت ترین عبادت است» و انسان منتظر «از اهل هر زمان فاضل ترند».
انتظار صحیح و سازنده انواع فراوانى دارد كه به ذكر چند نمونه آن، بسنده مى شود:
انتظار سازنده، عامل حركت
انتظار به معناى امید و آرزو است، بدون تردید امید و آرزو در زندگى انسان از م‍‍ؤثرترین عامل تحرك است. جوهره این امیدوارى، همان «خوش بینى» نسبت به آینده بشر و پشتوانه آن نوید حتمى خداوند به پیروزى مستضعفان و صالحان است. قرآن فرموده: «ما مى خواستیم بر مستضعفان زمین منّت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان روى زمین قرار دهیم» (قصص / 4( و نیز چنین آمده: «ما پس از «تورات» در كتاب «زبور» چنین نوشتیم كه در آینده، صالحان و پاكان وارثان زمین خواهند بود». (انبیاء / 106 – 105)
امامان معصوم (علیه السلام) نیز به امیدوارى و انتظار فرج تشویق و از یأس و ناامیدى برحذر داشته است. امام على(علیه السلام) فرموده اند:  «انتظار فرج داشته باشید و مأیوس و نومید از لطف و رحمت خدا نگردید».
اگر پیكارگران موحد و ظلم ستیز، عنصر توان بخش و انرژى زاى «امید» را از صحنه ى زندگى خود بردارند، انگیزه اى براى ادامه ى این جهاد مقدس نخواهند داشت، زیرا پافشارى را در مسیرى كه به شك منتهى مى شود غیرعقلانى مى یابند.
قرآن فرموده است: «از رحمت خدا مأیوس نشوید، كه تنها گروه كافران از رحمت خدا مأیوس مى شوند». (یوسف / 87)
یأس و ناامیدى بزرگترین مسلخى است كه ابلیس براى ذبح نمودن همه ى حیثیت ها و فضیلت هاى انسانى، فراراه آدمى تهیه كرده است. ناامیدى یعنى وداع گفتن با سرالاسرار آفرینش آدمى كه همان پیمودن چرخه تكامل است.
انتظار سازنده، چلچراغ امیدى دهلیزهاى بى فروغ قلب هاى انسان منتظر را آذین كرده و آنرا گذرگاه احساس، جهاد، تحرك، مقاومت و ایثار و شهادت مى سازد.
بنابراین، «انتظار، پیوند و قرابت برجسته اى با حركت دارد» حركت، از برآیندهاى انتظار، و انتظار از جهت دهنده هاى حركت است. (فصلنامه انتظار، مركز تخصصى مهدویت، سال دوم، شماره 6، زمستان 1381، ص 96)
انتظار سازنده، عامل مقاومت و بقاى تشیع
انتظار سازنده، از بزرگترین عوامل مقاومت و پایدارى است و از آن جهت كه مسلمانان و به ویژه شیعیان را در برابر ظلم ها، فسادها و... ثابت و پابرجا نگه مى دارد و به آنان دل و جرأت مى دهد تا در برابر دشمنان اسلام مقاومت و ایستادگى كنند و در عقیده خود محكم و استوار و ثابت قدم بمانند سرمایه روحى بزرگى براى منتظران است.
«جیمز دارمستتر» شرق شناس و زبان دان معروف فرانسوى نیز انتظار را عامل مقاومت و بقاى تشیع دانسته است:
«در حلّه كه نزدیك بغداد است همه روزه پس از نماز عصر صدنفر سوار با شمشیر برهنه مى رفتند و از حاكم شهر اسبى با زین و برگ مى ستاندند و... فریاد مى زدند كه اى صاحب الزمان! بیرون بیا».
وى مى گوید: «قومى را كه با چنین احساسات پرورش یافته است مى توان كشتار كرد اما مطیع نمى توان ساخت».
در طول تاریخ حیات پرافتخار تشیع، مهم ترین عاملى كه شیعیان را در برابر حكومت هاى جور و ستم از زوال و انقراض نگه داشته است مسأله انتظار و عقیده به ظهور حضرت مهدى(عج) بوده است. آیه الله صافى فرموده اند:
«پس از رحلت رسول خدا (صلى الله علیه وآله) و شهادت امیر المۆمنین و سید الشهداء تا امروز ریشه تمام حركات و نهضت هاى شیعه و مسلمین علیه باطل و استعمارگران، همین فلسفه اجتماعى انتظار عقیده به ادامه مبارزه حق و باطل تا پیروزى مطلق بوده است».
انتظار سازنده، آراستگى به عدالت
انسان منتظر باید به زیور عدالت، تقوى و پارسایى آراسته باشد. استاد حكیمى مى گوید:
«منتظران ظهور مهدى كه در انتظار حكومت عدل جهانى به سر مى برند، باید پیوسته، نمونه عدل و عدل طلبى باشند».
اگر فردى با اجتناب از معاصى و رعایت تقواى الهى، بتواند ملكه ى عدالت را در خود پدید آورد و با ایجاد تعادل در میان قواى نفسانى خود، اركان حیات اخلاقى را در وجود خود نهادینه سازد، آنگاه مى تواند در عصر ظهور كه عصر استقرار عدل ناب و مطلق است خویشتن را با شرایط نوین تمدن توحیدى مهدوى هماهنگ سازد. در غیر این صورت هاضمه ى شخصیت فرد، قدرت جذب مۆلفه هاى فرهنگِ عدالت محور دولت مهدى را نخواهد داشت.

برچسب‌ها: 
Subscribe to RSS - آینده بشر

دسته بندی