نکته 164 دوره های زندگیِ حضرت
دوره هایِ زندگی حضرت را می توان به سه دوره «اختفا»، «غیبت صغری» و «غیبت کبری» تقسیم کرد. عصرِ ظهور و بعد از ظهور نیز می تواند از دوره هایِ زندگی امام علیه السلام محسوب شود که در بحث های کلامی به آن پرداخته می شود.

نکته 165 دوره اختفاء
این دوره از هنگامِ تولّدِ حضرت [255 ه. ق] تا رحلتِ امام عسکری علیه السلام [260 ه. ق] است . در مدّتِ این پنج سال، حضرت در دورانِ پدرِ بزرگوارِ خود زندگی می کرد.

نکته 166 امام حسن عسکری علیه السلام در دوره اختفاء
امام عسکری علیه السلام در این دوره، دو وظیفه اساسی و حسّاس را عهده دار بود؛ یکی حفظِ فرزندش از گزندِ خلفایِ عبّاسی، و دیگر اثباتِ وجودِ او و اعلامِ امامتش به عنوان امام دوازدهم، و آن حضرت از عهده هر دو به بهترین شکل برآمد؛ هم فرزندش را حفظ کرد و هم در فرصت هایِ مناسب به یاران و دوستان خود او را معرّفی می نمود، امّا به خاطرِ وجودِ اختناقِ شدید توسّط «عبّاسیان»، تنها تعدادِ اندکی از یاران و نزدیکان صدیق امام عسکری علیه السلام؛ مانندِ «ابوهاشم جعفری»، «احمد بن اسحاق»، و «حکیمه» و «خدیجه»، عمّه هایِ امام یازدهم علیه السلام از ولایتِ آن حضرت آگاه بودند.(1)
نکته 167 از او پیروی کنید!
«معاویه بن حکیم» و «محمّد بن ایوب بن نوح» و «محمّد بن عثمان عمری» نقل می کنند: چهل تن از شیعیان نزدِ امام عسکری علیه السلام گرد آمدیم. آن حضرت فرزندش را به ما نشان داد و فرمود: «این امام شما پس از من و جانشینِ من است، از او پیروی کنید و از گرد او پراکنده نگردید که هلاک می شوید و دینِتان تباه می گردد، این را هم بدانید که پس از امروز او را نخواهید دید».(2)

منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهرضا

پی نوشت ها:

1. تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم علیه السلام : 124.

2. کمال الدّین : 435؛ کشف الغمه 2 : 527؛ بحارالانوار 52 : 25؛ برای اطّلاعِ بیشتر از همه کسانی که در این دوره به خدمت حضرت بار یافتند. ر.ک : منتخب الاثر : 355 - 358.

نکته 161 کتبِ پیرامونِ امام علیه السلام
در کتاب کتاب نامه امام مهدی علیه السلام که کتاب هایِ مربوط به آن حضرت را فهرست کرده است و در سال 1375 در دو جلد منتشر شده است، بیش از دو هزار کتابِ مستقل پیرامونِ حضرت مهدی علیه السلام معرّفی شده است.

نکته 162 کتبِ پیرامونِ امام علیه السلام
حدودِ هفتاد کتاب از علمایِ اهل سنت در دست است که مستقلاً پیرامون حضرت صاحب الزمان علیه السلام نگاشته شده است.(1)

نکته 163 کتبِ تشرّفات
دانشمندانِ پیشین و معاصر، کتاب هایِ جداگانه ای پیرامونِ داستان کسانی که به دیدار آن حضرت مفتخر شده اند، به رشته تحریر درآورده اند. از جمله آن هاست: تبصره الولی فیمن رأی القائم المهدی، سید هاشم بحرانی - تذکره الطالب فیمن رأی الامام المهدی الغائب، میثمی عراقی - دارالسّلام فیمن فاز بسلام الامام، مرحوم نوری - بدائع الکلام فیمن اجتمع بالامام، سید جمال الدّین محمّد طباطبایی - البهجه فیمن فاز بلقاء الحجّه، میرزا محمّد نقی الماسی اصفهانی، العبقری الحسان، علی اکبر نهاوندی.

منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

پی نوشت:

1.کتاب نامه امام مهدی علیه السلام؛ علی اکبر مهدی پور : 62.

نکته 160 فضایل کتاب غیبت نعمانی
غیبت نعمانی تألیفِ محمّد بن ابراهیم بن جعفر ابوعبداللَّه کاتب نعمانی معروف به ابی زینب است. نعمانی از مشایخ عظیم القدر امامیه و معاصر کلینی صاحب کافی و ابن عقده و محمّد بن احمد صفوانی و مسعودی صاحب مروج الذّهب است که زمان غیبت صغری را ادراک نموده است.نعمانی در کتاب غیبتش، از کلینی و از ابن عقده روایت می کند و در توثیق ابن عقده گوید: و هو ما اخبرنا به احمد به محمّد بن سعید بن عقده الکوفی و هذا الرجل ممن لا یطعن علیه فی الثقه و لا فی العلم بالحدیث و الرجال الناقلین له.شیخ جلیل نجاشی در کتاب رجال(1) می فرماید: محمّد بن ابراهیم بن جعفر ابوعبداللَّه الکاتب النعمانی المعروف بابن زینب (بابن ابی زینب) شیخ من اصحابنا عظیم القدر المنزله، صحیح العقیده، کثیر الحدیث، قدم بغداد و خرج الی الشام و مات بها. له کتب منها کتاب الغیبه، الی ان قال: رایت اباالحسن محمّد بن علی الشجاعی الکاتب یقرا علیه کتاب الغیبه تصنیف محمّد بن ابراهیم بن النعماین بمشهد العتیقه لانه قراه علیه و وصی لی اینه ابوعبداللَّه الحسین بن محمّد الشجاعی بهذا الکتاب و النسخه المقروه عندی. کتاب غیبت نعمانی از کتب قدیمه معتمده نزد همه علمای شیعه و از بهترین کتب است و در جلالت او، کلام شیخ مفید، کافی است که در آخر باب سوم ذکر امام قائم علیه السلام از کتاب ارشاد فرمود: هر کس اخبار غیبت امام عصرعلیه السلام را می خواهد به کتاب غیبت نعمانی رجوع کند که در این باب کتاب جامعی است. و هذا طرف یسیر مما جاء فی النصوص علی الثانی عشر من الائمه علیهم السلام و الروایات فی ذلک کثیر قد دونها اصحاب الحدیث من هذه العصابه و اثبتوها فی کتبهم المصنفه، فمن اثبتها قد دونها اصحاب الحدیث من هذه العصابه و اثبتوها فی کتبهم المصنفه، عمن اثبتها علی الشرح التفصیل محمّدبن ابراهیم، المکنی ابوعبداللَّه النعمانی فی کتاب الذی صنفه فی الغیبه فلا حاجه بنا مع ما ذکرناه الی اثباتها علی التفصیل فی هذا المکان.نگارنده بر این عقیده است که فقط همین کتاب غیبت نعمانی در اثبات امامت و غیبت قائم آل محمّد کافی است. علاوه بر این که جوامع فریقین و رسائل آنان در این باب از کثرت به قدری است که اگر کسی بخواهد آنها را احصاء و فهرست کند، مستلزم تألیفِ کتابی بزرگ بلکه کتاب هایی خواهد بود. کتاب غیبت نعمانی بیست و شش باب است و هر باب آن معنون به عنوانی قابل اعتناء و توجه به سزا در اهمیت موضوع کتاب است و در هر یک از ابواب روایاتی با اسناد، سوای آیات قرآنی از پیغمبر اکرم صلی الله علیه وآله او اهل بیت عصمت و وحی نقل کرده است که بسیاری از آنها به طرق عامه در جوامع روایی آنان نیز نقل شده است.(2)

منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

پی نوشت ها:

1.صفحه 271.

2.ولایت تکوینی، علامه حسن زاده آملی : 18.

نکته 159 کتاب هایی در  مورد عصر غیبت (3)

رویدادِ غیبت کبری در سالِ 329 هجری قمری سر فصلِ جدیدی را در تاریخِ امامیه پایه گذاری کرد.

غیبتِ امام دوازدهم علیه السلام از یک سو به دلیلِ طولانی شدن و از سویِ دیگر به دلیلِ پاسخگویی به شبهات جدید، آثار و نوشته های دیگری را می طلبید. از این رو، فقها و علمای شیعه به این مهم پرداختند و آثاری گرانسنگ از خود به یادگار گذاشتند؛ آثارِ این دوره عبارتند از: الغیبه اثرِ نعمانی(1) [360 ه.ق ، کمال الدّین و تمام النّعمه از مرحوم صدوق رحمه الله(2) [381 ه. ق ، الفصول العشره فی الغیبه و الارشاد اثرِ شیخ مفیدرحمه الله(3) [413 ه. ق] و الغیبه تألیف شیخ طوسی رحمه الله(4) [460ه.ق(5)] دسته ای دیگر از کتاب هایِ قابلِ بررسی در موضوعِ غیبت، کتاب هایِ رجالی می باشند. به لحاظ این که این گونه کتاب ها از زندگینامه علمیِ راویان و گردآورندگانِ احادیث و گرایش هایِ اعتقادی و سیاسی هر یک از آنان را برای تعیین میزان وثاقت گفت و گو می کند. یکی از منابعِ اصلی برای تحقیق در تاریخ سیاسی امام دوازدهم - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - می باشد؛ زیرا خواننده را قادر می سازد تا روابط بین امامان و پیروان و وکلای آنها به ویژه رابطه امام و وکلا، و وکلا با علمای امامیه را، در عصر غیبت صغری کشف کند.

علمای امامیه چهار کتاب رجال مربوط به محدوده بحث حاضر در قرون 4 و 5 هجری قمری را گردآوری کرده اند که عبارتند از: معرفه الناقلین عن الائمّه الصّادقین تألیف کَشی،(6) الفهرست و الرجال(7) اثرِ مرحوم شیخ طوسی رحمه الله و فهرست اسماء مصنفی الشیعه(8) اثر نجّاشی.

کتاب هایِ تاریخی نیز پیرامون غیبت، قابل بررسی است. مقصود از کتاب هایِ تاریخی، منابع تاریخ عمومی است که به برخی از نویسندگان و آثار آنان در این زمینه اشاره می گردد.

1 - طبری متوفّایِ 310 هجری قمری در دورانِ غیبت صغری می زیست. اثرِ او تاریخ الرّسل والملوک که به تاریخ طبری شهرت دارد، عاری از هرگونه اطلاعاتی درباره فعالیت های وکلای امام دوازدهم - عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف - است. همین دلیل می تواند اشاره به پنهانی بودن فعالیت های آنان باشد؛ در عین حال فعالیت هایِ مبارزاتی دیگر گروه هایِ شیعه؛ مانندِ اسماعیلیه را تا تشکیل حکومت آنان در سال 296 هجری قمری دنبال می کند؛ وی همچنین کاربرد حدیث نبوی را درباره مهدی قائم به وسیله این گروه ها، در تلاش اند تا آنان برای دستیابی به قدرت در طول زمان غیبت صغری پیگیری می نماید.

2 - مسعودی متوفّای 346 هجری قمری در دوره غیبت کبری می زیست و اطلاعات مهمّی را در رابطه با رفتار خشونت آمیز عبّاسیان نسبت به امامان و پیروان آنها و تأثیر این سیاست را بر وقوع غیبت به دست می دهد. این نکات را می توان در کتاب های او، موسوم به مروج الذّهب، التّنبیه و الاشراف و اثبات الوصیه منسوب به او دریافت.

3- ابن اثیر متوفّایِ 630 هجری قمری در اثرِ خود الکامل فی التّاریخ گزارش مفیدی مربوط به اختلافات میانِ نام و تعداد وکلای امام دوازدهم علیه السلام ذکر، و نقشِ غُلات را در ایجادِ اختلافات، به ویژه شلمغانی برمی شمارد.

از این منابع و مآخذ دستِ اوّل که بگذریم، در دورانِ معاصر و دهه هایِ اخیر نیز کتاب هایِ تحقیقی و در خورِ ستایشی پیرامون غیبت و تاریخ آن و زندگی سیاسی امام دوازدهم - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - نوشته شده که می تواند نقش به سزایی در روشن نمودن تاریخ سیاسی آن حضرت و سازمان مخفی وکلا و پرده برداشتن از حقایق تاریخی آن عصر، داشته باشد. در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:

منتخب الاثر فی الامام الثانی عشرعلیه السلام آیه اللَّه صافی گلپایگانی؛ تاریخ الغیبه الصغری و تاریخ الغیبه الکبری، سید محمّد صدر؛ تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم علیه السلام(9)، دکتر جاسم حسین؛ حیاه الامام محمّد المهدی علیه السلام باقر شریف القریشی.

منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

پی نوشت ها:

1. نعمانی، محمّد بن ابراهیم بن جعفر، معروف به ابن ابی زینت، از اهالی شهر نعمانیه، یکی از قریه های واسط بود. وی به بغداد هجرت کرد و در آنجا نقل حدیث را تحتِ سرپرستیِ کلینی [329 ه. ق] و ابن عقده [333 ه. ق] آموخت. او سپس به سوریه رفت و در حدودِ سالِ 360 هجری قمری در آنجا در گذشت.

پس از رحلتِ امام یازدهم علیه السلام در سالِ 260 هجری قمری هاله ای از حیرت و شگفتی در میان شیعه مشهود بود، از این رو نعمانی کتابی تحت عنوانِ الغیبه نوشت. وی کوشید تا ضرورتِ غیبت امام دوازدهم را با روایت احادیثی از پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمّه علیهم السلام که غیبت آن بزرگوار را پیش بینی کرده اند اثبات کند. او اکثرِ اطّلاعاتِ خود را از نویسندگانِ قدیمی که در این باره کتاب نوشته اند، بدون در نظر گرفتن دیدگاه های عقیدتی و آئینیِ ایشان کسب نمود. در میانِ این نویسندگانِ قدیمی، حسن بن محبوب، امامی [224 ه. ق ، فضل بن شاذان، امامی [260 ه. ق ، حسن بن سماعه، واقفی [263 ه. ق ، ابراهیم بن اسحاق نهاوندی، غالی [286 ه. ق ، کلینی، امامی [329 ه. ق ، ابن عقده، فقیه مشهور زیدی [333 ه. ق ، و مسعودی [345 ه. ق] دیده می شوند.

ر.ک: الغیبه للنّعمانی : 86-82 و 100.

سهمِ ارزنده نعمانی در این است که، پس از مسعودی [345 ه. ق] نخستین کسی بود که تفسیر احادیث منسوب به ائمّه را از کلینی گردآوری کرد. احادیث مذکور بر این مهم دلالت دارد که قائم، دو غیبت در پی خواهد داشت؛ غیبت صغری که دورانِ چهار نایب امام دوازدهم است و از سالِ 260 هجری قمری آغاز و تا سالِ 329 هجری قمری ادامه داشته است، و غیبتِ دوّم پس از رحلتِ چهارمین سفیر در سالِ 329 هجری قمری آغاز می شود.

ر.ک : الغیبه : 91 و 92. تفسیر او اساس آثار بعدی امامیه در این موضوع قرار گرفت.

2.در عرف علمایِ رجال، کنیه سه تن از فقهای بزرگ شیعه است: «علی بن حسین» و دو پسرش «ابو عبداللَّه حسین و ابو جعفر محمد صدوق».

بابویه که نام جدِّ اعلایِ ایشان است، کلمه ای است فارسی، منسوب به «بابو» یعنی بابا، پدر، پیر.

محمّد، فرزندِ «علی بن حسین بابویه»، همان شیخ صدوق، معروف به «ابن بابویه» است. «علی بن حسین بابویه» با دخترِ عموی خود (دختر محمد بن موسی بن بابویه) ازدواج کرد، امّا از او فرزندی نصیبش نشد. نام های به «حسین بن روح» نوشت و به وسیله او از امام زمان علیه السلام تقاضا کرد که دعا بفرماید تا خدا فرزندانی فقیه به او عنایت کند. از ناحیه امام علیه السلام پاسخ آمد که از همسر فعلی خود فرزندی نخواهی داشت، ولی به زودی کنیزی دیلمی را مالک می شوی و دو پسر فقیه از او نصیب تو خواهد شد. ابن بابویه، سه پسر پیدا کرد (محمد، حسین و حسن). محمد و حسین، هر دو فقیه شدند و حسن، به عبادت و زهد مشغول شد. [الغیبه للطّوسی : 188.]

«ابن بابویه» از علمایِ بزرگ شیعه در قرنِ چهارم هجری و صاحب تألیفات بسیار و ارزشمندی است. مرحوم محدث قمی می نویسد: حدود سیصد تألیف دارد که این تألیفات عمدتاً در ابواب فقه و اصول و تفسیر و سیره پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمّه علیهم السلام و احتجاج و اخبار فضائل اهل بیت و اخبار غیبت و علائم ظهور امام غایب علیه السلام و آداب زیارت مشاهد مشرفه و پاسخ به سؤالات علمای سایر بلاد است. از جمله آن کتاب ها: من لا یحضره الفقیه، توحید صدوق، رساله اعتقادات، خصال، کمال الدین، عیون اخبار الرّضا و... است. صدوق به اجماعِ علمای شیعه در وسعت دانش و قوّتِ حافظه و نظم فکری و کثرت تألیفات و جمع احادیث و صحّتِ اتقان فتاوی در میان سایر علمایِ شیعه ممتاز است.

مرحوم صدوق در سال 381 هجری، وفات و در شهر ری در قبرستانی که هم اکنون معروف به «ابن بابویه» است مدفون است. و مقبره پدرش (علی بن حسین بابویه) در قم قرار دارد.

[پیشوای دوازدهم، هیأت تحریریه مؤسسه در راه حق، پاورقی : 70.]

محمد بن علی بن بابویه کتابی در مسئله غیبت تحتِ عنوان کمال الدین و تمام النّعمه نوشت. محتوایِ این کتاب بسیار ارزشمند بوده، زیرا بر مآخذ اصلیِ شیعه که قبل از سالِ 260 هجری قمری گردآوری شده تکیه دارد. ر.ک: کمال الدین : 19.

این کتاب یک دائره المعارف روایی است با دسته بندی و ترتیبی مناسب پیرامون موضوعات مربوط به امام دوازدهم علیه السلام.

3.محمّد بن محمّد بن نعمان، معروف به شیخ مفید [413 ه. ق] او مرجعِ تقلیدِ شیعیان امامیه بود. در همان زمان بود که تعمّق در مباحث کلامی غیبت آغاز شد. از این رو، وی پنج مقاله را در دفاع از غیبت امام دوازدهم نوشت و اثر جداگانه ای را تحت عنوانِ الفصول العشره فی الغیبه گردآوری کرد. این اثر اطّلاعاتِ ارزشمندی را درباره شرایطِ تاریخی که بر زندگی پنهانی امام دوازدهم قبل از سال 260 هجری قمری احاطه یافته بود به دست می دهد. مفید نیز تصویری مشابه نوبختی و سعد قمی را از 15 دیدگاه مختلفی که در میان امامیه پس از درگذشتِ امام عسکری علیه السلام 260 هجری قمری رسوخ نموده بود ارائه می کند. او شواهدی در موردِ از بین رفتن 15 گروه، تا سالِ 373 هجری قمری می آورد، به جز شیعیانِ دوازده امامی که معتقدند رهبرشان امام دوازدهم است و در پرده غیبت به سر می برد.

مفید در کتابِ الارشاد، روش کلینی و نعمانی را در نقلِ حدیث دنبال می کرد. وی قبل از هر چیز وجود امام دوازدهم را اثبات می نماید و سپس طولانی بودن عمر آن حضرت را که در طول عمر اشخاص معمولی فراتر رفته را توجیه کند. [به نقل از: تاریخ سیاسی امام دوازدهم : 26.]

4.عالم معروفِ شیعه، محمّد بن حسن طوسی [460 ه.ق مسأله غیبت امام دوازدهم علیه السلام را در آثارِ خود مطرح می نمود، ولی مهم ترینِ آن ها کتاب الغیبه می باشد که در آن، هم با استفاده از احادیث و هم با استدلالِ عقلی ثابت می کند که امام دوازدهم مهدی قائم است که باید در پرده غیبت به سر برد. او ادّعایِ دیگر گروه هایِ شیعه که علی بن ابیطالب علیه السلام ابن حنفیه، امام صادق علیه السلام، محمّد بن اسماعیل و امام موسی کاظم علیه السلام را قائم می دانستند، رد می کند.

شیخ طوسی رحمه الله اطّلاعاتِ تاریخی موثّقی را در موردِ فعالیت هایِ مخفی چهار نماینده امام دوازدهم با نقل از کتاب مفقود شده ای تحتِ عنوان اخبار الوکلاء الاربعه نوشته احمد بن نوح بصری به دست می دهد. اثر شیخ طوسی مأخذِ اصلی نویسندگان بعدی امامیه درباره غیبت امام دوازدهم به ویژه مجلسی [1111 ه. ق] در بحار الانوار شد. ر.ک: تاریخ سیاسی امام دوازدهم : 27.

5. شایانِ ذکر است که پس از مرحوم شیخ مفیدرحمه الله، دو شاگردِ برجسته او سید مرتضی علم الهدی [436 ه. ق] و محمّد کراجکی [449 ه. ق ، دو کتاب به نام هایِ مساله و جیزه فی الغیبه و البرهان علی صحه طول عمر الامام صاحب الزمان نوشتند. امّا از آنجا که در این دو کتاب به مسأله طول عمر امام دوازدهم به روش استدلالی پرداخته و فاقد هرگونه اطلاعات تاریخی مربوط به امام دوازدهم در سال هایِ بین 260-329 هجری قمری می باشند؛ از ذکرِ آنها خودداری شد. ر.ک: تاریخ سیاسی امام دوازدهم : 29.

6.محمّد بن عمر کشی، از اهالی کش در نزدیکی سمرقند می باشد. وی در همان جا تحت تعلیم و تربیت عالم امامیه محمّد بن مسعود سمرقندی قرار گرفت و سراسر زندگی خود را در آن شهر سپری نمود. بنا به گفته شیخ طوسی، او در سال 368 هجری قمری درگذشت. رجال نجاشی : 288؛ الرجال : 458.

کشی اطلاعات خود را از پنجاه و سه نفر راوی نقل کرده، ولی مأخذ اصلی او علی بن محمّد بن قتیبه نیشابوری است. [ر.ک : رجال نجاشی : 197.] او معاصر با غیبتِ صغری بوده و رابطه نزدیکی با وکلایِ امام دوازدهم - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - در خراسان داشته است.

اثرکشی مأخذِ مهمّی برای علمای بعدی امامیه؛ مانند شیخ طوسی شد. شیخ آن را خلاصه کرد و عنوانِ اختیار معرفه الرجال به آن داد. [ر.ک : کلیات فی عِلم الرّجال، جعفر سبحانی : 52.]

7. آثار شیخ طوسی موسوم به الفهرست و الرّجال دو کتاب از چهار کتاب اصلی امامیه در رجال است. وی اسناد مختلفی را که موثّق هستند یادآور شده، و خواننده را قادر می سازد تا روابطِ بین علمایِ امامیه و وکلایِ آن را در غیبت صغری کشف کند. تاریخ سیاسی امام دوازدهم : 29.

8.چهارمین اثر رجالی امامیه فهرست اسماء مصنفی الشیعه است که آن را احمد بن علی نجاشی [450 ه. ق] از اهالی کوفه به رشته تحریر درآورده است. او تعالیم شیعه را در آنجا فرا گرفت و آن گاه رهسپار بغداد شد. در آنجا با سید مرتضی [436 ه. ق] یکی از علمایِ رهبری کننده امامیه، همراه گردید.

اقامت وی در این دو شهر موجب شد تا با چهل و پنج تن از علمای امامیه ای که مدارک مربوط به دوران غیبت صغری را در اختیار داشتند تماس برقرار سازد. این مأخذ مراتب مختلف در نهاد امامت را روشن می سازد و اطلاعات مفیدی را در آثاری که درباره غیبت، قبل و بعد از سال 260 هق فراهم آمده به دست می دهد. (همان : 29.)

9. این کتاب توسط آقایِ دکتر سید محمّد تقی آیت اللهی به فارسی ترجمه شده و می توان گفت یکی از بهترین کتاب ها در موضوع خود می باشد.

نکته 159 کتاب هایی درباره عصر غیبت (2)

ابراهیم بن اسحاق نهاوندی(1) و الغیبه الحیره از عبداللَّه بن جعفر حمیری(2) متوفّایِ بعد از 293 هجری قمری و الامامه و التبصره من الحیره اثرِ ابن بابویه [329 ه. ق] را نام برد.

مرحوم کلینی رحمه الله [239 ه. ق نیز، بخشِ قابل توجّهی از کتابِ الکافی را تحتِ عنوانِ الحجّه به مسأله غیبت اختصاص داده است. او این مطالعه را با تکیه بر اطلاعاتِ مهمّی در وضعیتِ کلّیِ امامت، بینِ سال هایِ 339-260 هجری قمری، با تأکیدِ خاص بر نقشِ سفرای امام در این دوران انجام می دهد.

مرحوم کلینی رحمه الله احادیثی منسوب به امامان را درباره غیبت امام دوازدهم علیه السلام ثبت می کند. او این اطّلاعات را از نویسندگانِ قدیمی واقفیه و امامیه؛ همچون حسن بن محبوب [224 ه. ق ، عبداللَّه بن یعقوب عصفری [250 ه. ق] و حسن بن سماعه [263 ه. ق] روایت می کند. گذشته از اینها وکلایِ امام دوازدهم علیه السلام مأخذِ اصلیِ اطّلاعاتِ او در زمینه فعالیت هایِ مخفیِ امامیه بوده اند.

منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

پی نوشت ها:

1. ابراهیم بن اسحاق نهاوندی [286 ه. ق] در سالِ 262 هجری قمری مدّعیِ نیابتِ امام دوازدهم علیه السلام در بغداد شد. ر.ک : بحار الانوار 51 : 300.

وی کتابی در بابِ غیبت نوشت که دیدگاهِ غُلات را منعکس می کند. پس از آن نعمانی [360 ه. ق] اطّلاعات نهاوندی را در کتابِ معروفِ خود [الغیبه] به صورتِ گسترده ای در آورد.

2. اهمیتِ اثر او در این نکته نهفته شده که وی یکی از دستیارانِ نزدیکِ امام دهم و یازدهم علیهما السلام بود، و پس از آن کارگزار نوّاب اوّل و دوّم امام دوازدهم علیه السلام شد.

نکته 159 کتاب هایی که در موضوعِ غیبت نوشته شده است (1)

در یک نگاهِ کلّی می توان کتاب هایی را که در خصوصِ موضوعِ غیبت نگاشته شده به لحاظِ تاریخِ نگارشِ آنها، به سه گروه تقسیم کرد:

الف) آنچه که در طولِ زندگیِ یازده امام علیهم السلام تا هنگام شهادت امام عسکری علیه السلام [260 ه. ق] نوشته شده است.

ب و ج) آنچه که در فاصله غیبت صغری و غیبت کبری [329-260 ه. ق و از آغاز غیبت کبری [بعد از 329 ه. ق تاکنون نگارش یافته است.

الف) اصحاب و شاگردانِ ائمّه علیهم السلام در طولِ زندگی یازده امام، در حدودِ چهارصد کتاب نوشته اند که به اصول چهارصدگانه [الاصول الاربعماه(1)] مشهورند، این اصول و نوشته ها در قرونِ بعدی [چهارم و پنجم ، اساسِ جوامع روایی شیعه را تشکیل می دادند. در برخی از این آثار و نوشته ها، با نقلِ احادیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام پیرامون غیبت امام مهدی - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - بحث و گفت و گو شده است.به عنوان نمونه از کتاب هایِ امامیه، می توان به دو کتابِ الملاحم و القائم (عج) از علی بن مهزیار(2) [وکیل امام نهم و دهم و المشیخه از حسن بن محبوب(3) [224 ه. ق و الغیبه اثرِ فضل بن شاذان(4) اشاره نمود.

منبع: هزار و یک نکته  پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

پي نوشت ها:

1.ر.ک: الذریعه الی تصانیف الشیعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی 2 : 167-125؛ کلیات فی علم الرجال جعفر سبحانی: 468-465؛ المبادی العامه للفقه الجعفری، هاشم معروف حسینی : 76-72.

2. علی بن مهزیار اهوازی، دستیار نزدیک امام نهم علیه السلام بود. امام جوادعلیه السلام او را به عنوانِ نماینده خود در اهواز منصوب کرد و در دورانِ امامت امام دهم علیه السلام همچنان این وظیفه را عهده دار بود. در دو کتابِ او [الملاحم و القائم ، غیبتِ امام و قیامِ او با شمشیر مورد بحث قرار می گیرد.

ر.ک: رجال للنّجاشی : 191 و الفهرست للشّیخ الطوسی : 226.

از این رو، بینِ سال های 329-260 دو پسرش: ابراهیم و محمّد، وکلایِ امام دوازدهم در اهواز شدند. مرحوم کلینی رحمه الله و صدوق رحمه الله به استنادِ نوشته آنها اطّلاعاتِ مهمّی را درباره روش هایِ ارتباطی مورد استفاده در فعالیت هایِ مخفیِ امامیه می دهند.

3. حسن بن محبوب سراد، در این اثرِ خود در موضوعِ غیبت، چندین حکایت را که اغلب به امامان منسوب است ثبت می کند. این اثر از بین رفته ولی نقل قول هایی از آن در مآخذ موجود امامیه در دست است.

4.فضل ابن شاذان نیشابوری که یکی از علمای معروفِ امامیه بود، موردِ احترام و تکریمِ امام یازدهم علیه السلام قرار داشت، وی کتابی تحتِ عنوانِ الغیبه گردآوری نمود. ر.ک : منتخب الاثر : 467.

از آنجا که فضل بن شاذان، پس از دو ماه از رحلتِ امام عسکری علیه السلام در سالِ 260 هجری قمری درگذشته است، اهمیتِ اثرِ او در احادیثی که نقل می کند و امام دوازدهم را قائم می داند، نهفته شده است. بسیاری از نویسندگانِ بعدی همچون شیخ طوسی در کتابِ الغیبه بر کتابِ فضل بن شاذان تکیه کرده اند. بهاء الدین تیلی [790 ه.ق نیز اثری تحتِ عنوانِ الغیبه با تلخیص اثرِ فضل بن شاذان گردآوری کرده است. ر.ک: الذریعه 20 : 201.

علی رغم آن که اثرِ فضل بن شاذان از بین رفته است، لکن به نظر می رسد آثاری مانندِ کفایه المهدی فی معرفه المهدی، نوشته میرلوحی متوفّایِ قرن دوازدهم هجری قمری، و کشف الاستار از میرزا حسین نوری [1320هق] رونویسیِ این اثر باشند. ر.ک : الذریعه 16 : 82 و منتخب الاثر : 467.

نکته 157 شناختِ امام

امام عسکري علیه السلام فرمودند: فرزندم محمد امام و حجّتِ خدا پس از من است. هر کس که بمیرد و او را نشناسد، به مرگِ جاهلیت از دنیا رفته است. (1)

نکته 158 امامتِ امام علیه السلام

حسن بن ایوب بن نوح که یکی از وکلايِ حضرت امام هادي علیه السلام بود، می گوید: ما براي پرسش درباره امام بعدي، به محضر امام عسکري علیه السلام رفتیم، در مجلس آن حضرت چهل نفر حضور داشتند. عثمان بن سعید عمري (یکی از وکلاي بعدي امام زمان) به پا خاست و عرض کرد: می خواهم از موضوعی سؤال کنم که درباره آن از من داناتري. امام علیه السلام فرمود: بنشین. عثمان خواست از مجلس خارج شود. حضرت فرمود: هیچ کس از مجلس بیرون نرود. کسی بیرون نرفت و مدّتی گذشت. در این هنگام، امام، عثمان را صدا کرد. او به پا خاست. حضرت فرمود: می خواهید به شما بگویم که براي چه به این جا آمده اید؟ همه گفتند بفرمایید. فرمود: براي این به این جا آمده اید که از حجّت و امام پس از من بپرسید. گفتند: بلی. در این هنگام پسري نورانی همچون پاره ماه که شبیه ترین مردم به امام عسکري علیه السلام بود، وارد مجلس شد. حضرت با اشاره به او فرمود: «این امامِ شما بعد از من و جانشین من در میان شماست. فرمان او را اطاعت کنید و پس از من (درباره او) اختلاف نکنید که در این صورت هلاك می شوید و دینِتان تباه می گردد.» (2)

پی نوشت ها:

منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

1.وسائل الشیعه ج 11 ص 498

2.کمال الدین ص 435

نکته 155 ارزشِ شناختِ امام

آشنایی با امام زمان علیه السلام راهی براي رهایی از قید و بند جاهلیت است. با شناخت امام زمان علیه السلام دین، قرآن و همه معارف الهی را می توان شناخت؛ در حالی که بدون شناسایی او شناخت دین و فهم قرآن و درك معارف، عقیم می ماند و نجات از جاهلیت میسّر نیست. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: «هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناخته باشد به مردن زمان جاهلیت مرده است.» (1)

نکته 156 ارزشِ شناختِ امام

آشنایی با امام زمان علیه السلام دست آویزي استوار براي دست یابی به هدایت و نجات از ضلالت و گمراهی است. در دعا می خوانیم که:خدایا! حجّت خویش را به من بشناسان، که اگر تو حجّت خود را به من نشناسانی، از دینم گمراه خواهم شد.(2)

پی نوشت ها:

 منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان محمد رحمتی شهر ضا

1.بحار الانوار جلد22 ص 331

2. بحار الانوار ج 53 ص 18

نکته 153 ارزشِ شناختِ امام
آشنایی با امام زمان علیه السلام بهترین وسیله و مطمئن ترین راه براي رسیدن به شناخت خدا است هرکس خدا را بخواهد، از شما آغاز کند؛ و هر کس او را یگانه شمارد، تنها سخنان شما را بپذیرد؛ و هر کس آهنگ او داشته باشد، رو به شما آورد.» (1)

نکته 154 ارزشِ شناختِ امام
آشنایی با امام زمان علیه السلام مقدّمه دوست داشتن او و دوست داشتن او، مقدمه اي براي دوست داشتن خدا است هرکس شما را دوست بدارد، خدا را دوست داشته است.» (2)

پی نوشت ها:

1. من اراد الله بیدابکم و من وحده قبل عنکم و من قصیده توجه بکم. زیارت جامه ی کبیره از امام هادی (ع)

2. زیارت جامعه کبیره از امام هادی (ع)

منبع: هزار و یک نکته پیرامون امام زمان، محمد رحمتی، شهر رضا

ویژگی ها وامتیازات اخلاقی

صبر و شکیبایی:

استقامت و صبر هر انسان را باید با بررسی میزان بلاها و مقدار مشکلات وارده بر او، برآورد کرد. صبورترین و بردبارترین انسانهاي تاریخ، چند سال در برابر سختی ها دوام آورده و چه اندازه بلاها و غم ها را تحمّل کرده اند؟ به یقین سختی ها و بلاها و مصیبت هاي امام زمان علیه السلام در طول این همه قرن، هرگز قابل مقایسه با هیچ انسان دیگري نیست؛ زیرا نه تنها کثرت بلاها و طول زمان ابتلائات است که صبر و استقامتی والا می طلبد؛ بلکه نوع مسئولیت انسان هم در تعیینِ میزان استقامت و شکیبایی، تأثیرگذار است.

منبع: هزار و یک نکته از امام مهدی(عج)، محمد رحمتی شهر رضا

صفحه‌ها

Subscribe to RSS - هزار و یک نکته حجت خدا

دسته بندی